RALKAP UKNAK TANGAH KHRIHFA KAN KARH BIK LIO CAAN

Ralkap Uknak, Khrihfa Kan Karh Bik Chan (The Period of the Military Rule as the Golden Era for Myanmar Church Growth) Biahmaithi. Adoniram Judson Kawlram a phanh kum, kum 200 tlinnak (bicentenary) puai cu 2013 ah an rak tuah. Adoniram Judson nih Krifa ah a rak tlen mi hna Kawl miphun cu atuah hin 1% hmanh Krifa an si lo. Zeicadah asi hnga?

Pakhatnak. British Mirang Uknak ah Krifa Thanchonak (1824-1947).Hi Mirang uk chungah hin Pathian riantuan hi thil har ngaingai mi asi. Nitlaklei Missionary vialte hi British lei ram ngiathlaitu (sungtthoh) le bomtu lawngte in an rak hmuh hna. Kawl nihcun, “Kan ram an kan uk hlei ah kan biaknak zong hrawh dih an I timh, Krifa biaknak chungah luh ter dih an kan timh” an ti hna le Krifa biaknak hi a huat bak in an huat lio can asi. British Mirang cu Krifa lawngte an si caah, hi an kan uk chungah hin Krifa hi Kawlram ah karh dawhngai asi nain, mission riantuan a har cem caan tu asi leh lam.

Kawl pakhat nih Zisuh a zumh tikah cu pa cu, miphun leirawitu (A-myo-ta titsa phoh) ah a rak ruah hna I an mah ca zong ah ttih a rak nung ngai. Cucaahcun hi Mirang uk chungah hin Kawl lak I Krifa karh khawhnak ding lam hi thil fawi lo ngai mi a rak si. Krifa thancho khawhnak ding chan a rak si lo. Fimnak, thiamnak, toidornak le lungsaunak in rian a tuan peng mi Judson zong nih duh ning in tharau tlaipar a hmuh khawh lo mi cu, British miring pawl uknak ruangah asi.

British le Kawl hi voi thum tiang an rak I tu. Kawl tam tuk an rak thah hna. Hi British pawl ukchung hi 1824 in 1947 tiang kum 123 chung bak arauh tikah, Kawl nih Jesuh kong theih duh bak lo in an umnak can hi a sau tuk hringhram. Cucaahcun, hi chan lio ah hin Krifa thanchonak a dawn bik tu cu, Kawl nunphung le biaknak ti siloin, Mirang uknak ruang tu ah hin a rak si deuh.

Pahnihnak. U Nu Union Party (U Nu’s Democracy) Uknak tangah Krifa Thanchonak (1960-1962) Mirang uknak chungin kan luat hnu ah U Nu nih hin 1960 ri in kan ram hi Democracy in kum hnih chung a rak kan hruai. Democracy ahcun Krifa nih hin thawngtha hi kan chim khawh ngai ding asi nain, U Nu Democracy hi ttihnung ngai mi democracy arak si fawn. “Buddhist biaknak lawnghi kan Kawlram ah hnatlakpi mi le zulhding mi biaknak siseh” a rak ti caah Krifa biaknak caah cun thihnak arak si tthan. Hi ruangah hin kan Laimi mi tampi zong nih hriamnam in cozah an rak doh hna. Kachin le Karen Krifa zong nih cu thawk cun nihin ni tiang hriamnam in cozah an doh thai. Cucaah, hi uknak chan hi Krifa thancho khawhnak ding chan a rak si thiamthiam lo. Kawl sin i mission riatuan i thim cu thih I thim tluk a rak si.

Pathumnak. Union Revolutionary Council Uknak tangah Krifa Thanchonak (1963-1988).1962 thawk in U Ne Win nih aa-na alak le tawhlangze council (Union Revolutionary Council) cozah a rak dirh. Ne Win nihcun, biaknak ruang ah ram a buai le idohnak a tam kha atheih tik ah, mah duh mi biaknak poh zalong tein biak khawh asi ati tthan. Krifami hna an rak I lawm tuk. Thla an cam piak, thluachuah an pek, “a chan sau ko sheh” tiah an rak au.

Hi Ne Win uk chungah hin Krifa hi biatak tein kan karh cang theu lai tiah an rak I ruah. Laimi le Laimi cu fakpi in thawngtha kan rak I chim hna hi zaa ah sawmkua renglo Ne Win uk chungah hin Krifa kan si manh.Asinain, Ne Win nih hin ram inkhar a rak kar ve le, ramdang mi viate Kawlram in a thawl dih hna, missionary zong a thawl dih hna, cun Kawlram mi zong nih ramdang kal khawh a rak si tuk lo. Cozah nih cacawng ding in ramdang ah an kal ter mi tete hna lawng kha a biapi in ramdang kal kho mi cu an rak si.

Mirang Krifa pawl nih an sak ta mi mission compound le in le lo vialte zong cozah nih an lak dih ngawt hna I, nihin ni tiang hi an hman cuahmah hna. Kawl sinah thawngtha chim ding in tlangcung Krifa mi hna an rak kal ngam lo. Ramdang missionary vun chim lo, Embassy I riantuan mi dah ti lo cu ramdang mi zong Kawlram ah an rak um kho lo. Cucaahcun, hi tawhlanze council chan zong ah hin Kawl sin thawngtha chim khawhnak chan hi a rak si thiam thiam lo.

Palinak. Ralkap Uknak (State Peace and Development Council) tangah Krifa Thanchonak (1989-2011).Ralkap cozah nih 1989 thawk in an rak kan uk hnu ceu hin Kawl sin ah thawngtha hi kan phuan khawh ceo asi. Ralkap uknak cu tih anung ngai mi uknak ah rak ruah. Asinain cu hlan kum za le kum sawmriat chung uknak nak cun Krifa thanchonak caah atha deuh ngaingai. Ralkap nihcun Krifa kan karhnak ding caah lam a kan sial piak mi cu asi lo.

Laitlang ah vailamtah tung hna an phur, Rakhine ram hna ahcun missionary pawl zong harsatnak an rak pek ngai hna, hmun tampi ah biakin saknak nawl zong an kan pe lo. Ramdangmi zong missionary visa cu an pe hna lo, Baibal siangin zong hi an kan tlirhkhawnh pah lengmang ko nain, Krifa nih rian kan tuan khawh ngaingai thiam ko.Hi ralkap uk cung ahhin, Laimi zong Yangon ah mi tampi um hram kan I thawk, kan biaknak le kan krifabu kan rak I phurh hna, ramdang zawng ah kan hung kal kho hna, Krifa cauk tete zong nan vun tial khawh hna.

Ramdang missionary zong zeidang visa status in Kawlram ah tampi an hung um than. Laimi lawngte nih Yangon ah Baibal siangin za renglo ka hung sak manh. Atam hmanh a tam tuk lei cang. Ngaktak cawmnak siangin hi zahnih reng lo Yangon pawngkam lawngah a hung um. House church hi Yangon peng lawng ah tongkhat hrawng cu um dawh asi. Korea missionary pakhat pa lawng hmanhnih house church 60 ka ngei cang ati.

Panganak. Democracy Uknak tangah Krifa Thanchonak (2011-Present).2011 thawk in uknak thar le uktu thar kan hong ngei. Hi uknak cungah hin Krifa mi hna thanchonak hi zeidah a lawh vete lai ti hi thatho ngai in cuanh awk tlak mi asi. Atu tiang ahcun ralkap uknak tang I kan umtuning te khan rian kan ttuan ning cu asi ko rih. An kan uk can zong cu a sau rih lo caah, phunglam zong cu an ser cuahmah lio lawng cu asi ve rih i zeidik kan lawh vete hnga. Biaknak ral hna tho te sual in mission rian ttuan kho lo in kan um hna hnga maw? Miphun I doh nak hna chuak in miphun pakhat le pakhat hna thawngtha I chim ngam lo hna in kan um te sual hnga maw?

Biadonghnak.Krifa thanchonak kan ti mi le ram ukning hi ai pektlai ngai mi thil an rak si. Cun hlan kum 180 chungah Krifa hi a rak karh ngai ding kan si ko nain, kan rak hman mi uknak phunglam hi Krifa thancho khawhnak ding uknak phunglam an rak si lo. Atu kan mah tluk hin Krifa thancho khawhnak ding can sunglawi hi an rak ngei hna lo. Cucaah, nihin hi Pathian riantuan na tuan khawh bik ni cu asi. Atu hi mission na ttuan khawh bik ni cu asi. Krifabu kip nih siseh pumpak in siseh, mission rian fakpi in tuan cio hna usih. US$ 200 in missionary na thlah khawh lio chan asi. Credit:AMT