CHIN MIPHUN NIH CHINRAM CU KAN HRUAI KHAWH TUK

Chin National League for Democracy Chairman Pu Ngai Sak nih 2020 kum thimnak kong a chim mi.2020 kum Myanmar ram thimnak cu ara lai mi November 8, zarhpi ni ah tuah asi cang lai. Chin ramkhel phu thum komh in atu kum thimnak ah aa zuam ding Chin National League for Democracy atu lio Chairman ṭuanvo ngeitu Pu Ngai Sak nih thimnak kong he pehtlai in biaruahnak a ngeih mi asi.

Pu Ngai Sak hi Chin Literature and Culture Committee chungṭuan arak sib al, 1988 kum rampuipi buainak lio ah caan karlak cozah serh khawhnak ding in zanglei cawi in a rak ṭangtu Burma Student Union ah Chin aiawh in aa rak i tel ve, cun Chin National Union zong ah lungtho ngai in a rak cawlcang tu asi.

CNU in Chin National League for Democracy serh lio zongah General Secretary arak si. Cu dih in cun Township biaceihtu bawi rian in Khayan, Tedim, Bago, Mung Tung peng pawl ah siseh, the Supreme Court ah Lead Officer ṭuanvo a rak lak, Japan ram ah fimcawn chap ding tiah Myanmar ram um biaceihtu pawl exam phit a rak um i cu ahcun pakhatnak a rak hmuh sihmanhsehlaw ramkhel cawlcanghnak kong ah aa rak i tel bal timi ruang ah cu Japan ram ah cacawn ding in an rak thim lo. Cu ruangah biaceihtu bawi rian in aa phuak i Advocate Lawyer in pawcawmnak aa thok i atu tiang asi.

Biahalnak: Ara lai mi 2020 kum thimnak ah Chin mipi nih NLD/USDP nak in Chin ramkhel party hi zeiruang ah dah thimfung an thlak ding asi? A ruang pawl zeidah a um? Bialehnak: Micheu nih NLD cu Kawl party asi lo. Union party asi tiah an ti. Hruaitu le policy sertu pawl aho dah an si timi zoh a hau, cu pawl a tuah tu kawl an si ah cun cucu Kawl party asi ko. Kan party cu zeiruang ah dah Chin party tiah kan ti asi ah cun hruaitu le policy sertu pawl hi Chin miphun kan si caah asi.

Cu asi caah NLD zong, USDP zong Kawl party an si ko. Party ngan pawl ah Chin mi pawl an i tel ko nain an nih cu NLD/USDP an policy tang le hruainak in rian a ṭuan mi asi caah Chin an si ti lo. Kan nih Chin party ah cun lutlai bawi kan ngei chap ti lo, kan mah a cung lei ah miphung dang kan chiah lo. Cun pakhat cu Pha-sah-pah-lah zong siseh, USDP le NLD zong si hna seh tlangcung mi pawl caah cun ṭhanchonak lei lawng ṭuan ding ah an ruah.

Siizung, sianginn le lam pawl kan sersiam lai timi lawng in kan mipi hi an lem hna. Hi caah an hman mi tangka zong hi an mah tangka asi hlei lo, cozah tangka asi. Cu thil cu mi zeipoh nih tuah kho mi asi. Kan nih Chin party nih cun ṭhanchonak lawng si lo in kan Chim miphun sinak a muru le miphun sinak hlemchunhnak cu kan kilven lai, kan cawisang lai.

Tahchunnak ah; Keimah hrimhrim Chief Minister va si ning law a hmasabik zarh thum ah zei dah ka tuah lai ti ah cun peng kip i lam min pawl hi Kawl min maw asi, Chin min maw asi timi pawl ṭha tein hlathlai nak tuah i thlennak ka tuah lai. Signboard pawl zong khi Kawl ca lawng tein ṭial asi, Kawl ca a thiam lo mi Chin pakhat nih cu hmun a kal tik ah zei asi tiah a thei kho ti lai lo.

Cu caah Chin ram timi a langhnak caah pakhatnak ah Chin ca in (peng le ram kip hoi in) ṭial hmasa, a dih in Kawl le mirang ca in tiah remh an hau. Pakhat aum rih mi cu, Chin miphun ni zong zungkhar ni ah tuah ding le khua pi deuh lawng ah puai tuah si lo in mah le khua cio ah puai tuah ding, Christmas puai bantuk in kan umnak le kan phak nak hmun poh in rak lawmh cio ding in tuah asi hnga.Kan pupa, kan miphun cu kan thangṭhat hna lai.

Kawl hruitu pawl sawm in an mah pawl tu thangṭhat ding puai asi lo, an mah pawl thangṭhat duh asi ah cun Union Day (February 12) lawng ah tuah ding asi. Cu caah Chin miphun ni cu vawlei cung um miphun pakhat sining kha sunglawi ngai in tuah ding ni tu khi asi. Cun lei vawlei, tlang vawlei kongkau pawl tuah ding asi, British pawl an rak phanh hlan tein arak um mi kan pupa ram pawl cu lotlau lo ding in a herh mi phung le nawl pawl chuah in kilven ding aum. Cun eihmurnak a tam ngaingai mi Tender kong zong ah kan nih cu thianghlim tein dir kan i tim. Chin thluak in Chin miphun nih Chin ram cu ṭha tein kan hruai kho ko.

Biahalnak: 2020 kum thimnak aa tel ding palai pawl thimnak le zuamcawhnak tuah ding kong theih kan duh ko? Bialehnak: Peng pawl cio nih an thim mi palai pawl cu Central ah July 11 a hnubik chiah in kuat ding asi. Cudih cun CEC meeting kan tuah lai i July 19 ah fehternak tuah kan i tim. Cheukhat hmun ah palai thimnak tuah ningcang a dik lo mi tete zong Central lei nih remhnak tuah a herh mi zong an um te kho men. Cun Chin Affairs Minister caah aa zuam ding tu kha cu Peng lei in thimnak nawl pek asi lo.

Zei ca’h ti ah cun Sagaing ramṭhen caah cun Kalaymyo peng nih an mah tein thim, Tamu zong nih an mah tein thim …tbk in tuah asi ah cun mah le mah kar ah funtomnak a rawk kho. Peng kip nih ruahnak chuah in min pek kho cu asi nain Central nih a hnu bik nawl a ngeih hi aa rem bik mi asi. Palai aa zuam ding nih cun Chin ramkulh peng kip ah i zuam ding in timhtuahnak ngeih asi ko. Kalay peng asi ah cun Region le Pyithu Hluttaw hmun hnih ah zuam ding, Tamu zong ah zuam asi lai. Cun Chin Affairs Minister hmun thum asi mi Sagaing, Magwe le Rakhine ah zuamnak kan ngei ko lai.

Biahalnak: Nangmah tah khoika lei ah dah zuamcawh na timh? Bialehnak: Tuan deuh ah khan cun Union Hluttaw lei ah zuam ning law tiah ka rak ruat. A ruang cu phung pawl zong tampi remh ding aum. Tahchunnak pakhat ah; kan nih biakinn ah lehthahnak a tuah tu Pastor pawl hi License an ngei lo, phung ning in asi ah cun President nih chuah piak mi nawl (license) um lo in lehthahnak a tuah tu cu ningcang lo in tuah mi asi leng ah amah zong kha thongthlak kho asi mi dirhmun khi asi.

Cu bantuk pawl cu remh khi ka duh. Zeitin deh remh asi lai ti ah cun Baptist pawl caah cun MBC, CBC pawl sin ah nawl pek i an mah nih tuahnak nawl (license) chuah piak ding. Cuti ava si ah cun an ca zong ah a ṭha hnem lai i ningcang tein zong thil a kal hnga. Cun Vacant, Fallow and Virgin Law timi vawlei he aa pehtlai mi phung pawl zong remh ding tampi aum.

Sihmanhsehlaw 2015 kum in atu tiang ah Union Hluttaw ah phung pawl serh le chuah timi kongkau ah harsatnak tampi aum timi hmuh kho asi. Cu caah 2020 kum hi cu ramkulh hluttaw (state parliament) ah ka zuam lai, Chin ramkulh sining hinak theih le bawmhnak pek kho ding caah asi. Zapi tlukrual tein ṭuan piak khawhnak ding le cozah pakhat kan va ser khawh lo sual hmanh ah cozah sining hmuhsak i sersiam dirkamh khonak ding caah asi. Note: Chin World Le Chin National League for Democracy Chairman Pu Ngai Sak biaruahnak leh chin mi asi.Ref:CCNC