BOCHOH AUNG SAN HI MARTYR ASI MAW? SALAI CBT BIAHLEHNAK

Bochoh Aung San hi martyr si maw? (Ka u Pu Lawm Bik biahalmi lehnak) Ka u, ka ca na ka relpiak i “Bogyoke Aung San hi martyr a si maw si lo” timi kongah ka hmuhning na ka hal caah kai lawm. Anmah chan thilsining ahna in a thei manhmi Pu Hrang Nawl nihcun ‘martyr asi lo’ tiah fiang tein a chim an ti. Keimah tu nihcun ‘asi/silo’ ka ti lo kha mu.

Ram caah dothlennak an tuah ruangah a thimi (thahmi) a si lo, anmah le anmah iremlo ruang I ai thatmi an si” tiin.A tuanbia cu nan theih kan theih ciomi a si ko caah zeitin kan pom timi tu kha biapi si ko rua ka ti. Tlawmpal te ka hmuhning le dirhmun hun langhter tuah lai mu (na ka hal caah) (1) Pu Aung San hi Myanmar ram independent a kan hmuh/lakpiaktu a si lo. Churchill te Conservative party an sung i Attlee te Labor party cozah nih an policy ah ‘independent pek ding’ an telh caah a si.

Cun Ralpi Pahnihnak le Atlantic Charter US he an tuahmi nih a chuahpi kan ti khawh hoi. Aung San nih a hal/khel ruangah kan ngah tiah kan ruah ahcun Panglong biaceihnak pawl a hang fil dih lai. Cucaah Aung San hi tlangcungmi caah hruaitu ti awk ngaingai a um lo kan tinak a si. Pu Lian Uk tepawl nih hi kong cu bakheih in an kan kheih cang ko I kan pom dih cio ko lai dah.

(2) Cutin, Panglong Hnatlaknak February 12, 1947 ah kan ngeih hnu in independent luatnak pek ding le Myanmar ram seriti ding cu hnatlak a si cang. Mirang uktu pawl zong an puantom le an thil an iserh len cang. Meithal le zenkuan pawl zong Singapore lei ah an chekpongh pah cuahmah cang i cu karlak ahcun U Saw (Aung San thattupa) zong nihhin Mirang ralkap cheukhat (Mr. Young) sinah hmawngkhu in a rak cawk ti si.

Hi zawn ah ka chim duhmi cu independent peknak kong hi lungtlin ciami a si. Phundang cun Aung San thah a sinak hi independent a khelnak he pehtlaih lo. (3) Zeiruangah dah thah a si kun? Kan chim cang bang pumpak asiloah/le ideology timi ramkhel ruahnak idan ruangah a si. Kan theih dih bang U Saw nihcun A.S kha pumpak in a huat i a nahchuah caah a ngiar peng. London ah AS a zulh nain sachoh ah min a thu duh lo tipawl.

Cun ‘Who Killed Aung San’ timi catialtu Kin Oung nih a chimning ahcun ‘ideology’ zong itel pah sehlaw a dawh. A.S hi socialist asi. Cucaah pumpak sipuazi pawl hi rampi-ta(nationalize) ka tuah lai tiah a bia-am in a chim tawn caah Mirang company pawl le bawi (capitalist) pawl cheukhat nih an duh lo ti asi. An sipuazi kilvennak caah.

Cucaah U Saw bantuk ‘dominion status’ a duh i capitalist a simi kha Mirang sipuazitama pawl nih a herhmi meithal zong cu an zalhpiak cu si dawh a si. Mirang cozahpi nih thahmi a si fawn lo.(4) Cucaah Pu Aung San cu ram le miphun asiloah biaknak ruangah thah a tonmi cu a si lo i a riantuan hawi pa he an irem lo ruangah le/asiloah Mirang sipuaizitama pawl nih a socialism ideology an duh lo caah a si tiah ka pom/fianning cu a si.

Rampi zalennak a khelmi he ai pehtlai lo ka ti lai cu. Ram hruaitu thahmi poh martyr an si lo (ka pom lo). Tck. Abram Lincoln le Martin Luther cu sal le minak covo hrang an riantuannak ruangah thah an si caah martyr an si tiah ka pom nain John F. Kennedy cu zeiruangah (Cold War?) an thah set a fian lo caah martyr ah ka ruat lo.

(5) Daw Aung San Kuu Kyi kha 2003 kum i Depayin khua ah Ralkap nih thah dingin an rak pel lio ahkhan rak thi taktak sehlaw martyr a si tiah ka pom hnga. Saw Ba Oo Kyi nih KNU a dirh i Karen miphun covo caah dothlennak a tuah, Kawl cozah nih an thah. Salai Tin Maung Oo cu Myanmar democracy caah thah dingin bia an ceih hnu ah ‘ka sual’ ti law kan in luatter lai an ti nain ram/ democracy caah ‘thi ko ning, rak ka that ko uh’ tiah ‘thihnak lam’ ai ham i an thah. Cucu martyr tling taktak a si ka ti.

Kai lawm ka u. Hi kong hi cu mah le ruahning cio si ko i na ruahning zong hun kan hrawmh ve law. Atuanbia le fact pawl hna hi cu kan u Salai C Alexander tepawl nihkhin kanmah nakin an theih deuhving lai tiah ka ruah. Ceupi van chapchuan cio tuah uh, nan hmuhning cio zong. Credit: Salai Ceu Bik Thawng