PU TUM BIK LE OLIVIA NU CINZAH BIACHIM MI A CUAITHLAI NAK HODAH A DIK?

Kan naunu Sui Hlei Tial ruakvuinak kongah Olivia Nu Cinzah le Thantlang No 3 khuabawi Pu Tum Bik nih an chimmi aidang veve. Van le Vawlei bantukin an chimmi an i thlau. Pu Tum Bik nih kan palh tuk lo riah Sui Hlei Tial ruak a khamtu hna a dirkamh hna. Olivia Nu Cinzah tunih cun nan palh cikcek tiah a ti ve. Hi konghe pehtlaiin Olivia Nu Cinzah nih atanglei bangin a ti.

Thantlang No 3 Khuabawi Pu Tum Bik kha Kawl Ek cu maw a ruh peng ko lai. Kawl ek ruk ka timi cu amah kha asi. Tum Bik kha a um lo cun rak au tiah atthuat chih (hi bia achim lio ahhin Pu Tum Bik cu achuak diam). Sui Hlei Tial ruak akhamtu hna kha khua hmanh in chuah hna ding asi. Kawlpawl nih aa kan dawttuk e, ahei ti ve. Chai bak in cheih ka duh.

Mirum fa cu si hnasehlaw lam tlum loin an chuak dih lai i, zuunngeihpar zong ceilak in an pek hna lai. Sifak santlai lo an si ruangah atubantuk in thil acan hi asi ko. Pastor zong nih ruak an tlunpi mi konghi an theih ding bak asi. Thantlang No 3 khuabawi Pu Tum Bik nangmah kha thatein rak i ralring. Hitluk ramkip aummi kan lung afah lio ah, kawl ek cu maw na ruh peng lai.

Cabia cun tlam atlin deuh lo caah an pahnih biachimnak video in kan vun langhter i, hodah adik in a hman deuh timi cu pumpak biachahnak ah ai hngat mi asi. Olivia Nu Cinzah biachim Video zoh a duhmi nih hika hi voikhat in hmehpiak law olivia nu cinzah biachimmi ngeih khawh asi  .Cun Pu Tum Bik biachimmi zoh aduhmi nih hika hi voikhat in hmat law Pu Tum Bik nih a chimmi video in zoh khawh asi

THEIH APHU TAKTAK MI ATTHA KHO TUK: Tulio Chin Ramkhel he pehtlaihin a biapi tuk mi caabia MP Pu Lian Uk tial mi hi rel ve hrimhrim. 2020 Novmber 8 ah tuahding mi Ramkomh Kawlram bupi thimnak cu Boxing thonghnak kulhchung le paih buan kan zoh duh bantuk in vuleicungpi nih an conh ngai mi a si. Hi lio caan ah ramkomh Kawlram chung ah ramri kaupi a ngei mi Chin miphun kan um ve hi vawleicung nih an kan hngalhkhawh caah Chin Party min in MP an um lo le Chin ramkulh cozah an ser lo ah cun Kawlram chung ah Chinmi phun an um ve ti hi vawleicung nih hngalh khawhnak a um lai lo.

Cuti Chin miphun nih ramri kaupi he miphun nganpi kan si ve bu in vuleicung nih kan um an theih lo ahcun Lai miphun nih kan miphun kan thlau, kan kaltak, kan miphun sinak kan langh ter ngam lo, kan thuhnawh bantuk khi a si hnga. An miphun sinak a langhter ngam lomi cu miralchia miphun khua zei va hmanh a hrawng lomi lohtlau nih a hmel mi hna lawng an si. Chin miphun cu kan pipu chan in a ral a chia mi a lotlau lohlak va a hrawng mi kan rak si lo.

Kan pipu hna nih miphun dang le Mirang salcan an duh lo caah ralttha ngai in an ngeih mi hriamnam he miraang an rak doh hna. Mirang nih Chin miphun nih fak ngai in an doh mi hna an ruah tik ah a miphun le a ram ral a veng mi hi miphunpi ram ngei ral ttha mi an si ti in Kawlmi he kan pipu nih an rak ngeih mi Chinram ramri kha Mirang nih an kan cohlanpi ningin Chin ramri an rak hen. Cu ruang ah Kawlmi ram bantuk, Shan ram bantuk, Kachin ram bantuk in Colony ram pakhat in an kan uk.

Cu caah vuleicung Map (myepung cauk) tampi ah Chinram le Chin miphun min langsar ngai in a rak ummi kan si. Cu lawng si lo in vawleicung ralpi a dih hnu 1941 Atlantic Charter biakam, le Aung San Atlee biakam hna ruang ah Independence ram in a um kho tthan mi ram le miphun kan rak si. Asinain Panglong hna tlaknak in Federal in i-uk tti cioding hnatlaknak min kan rak thut ruang lawng ah Kawlmi ram he kan vun ipehtlaih hi a si. Cu tin rak si hlah she law, Kawl miphun he hin ramdang, miphun dang kan rak si. Atu zong Federal in i-uk tti cio ding cu tuah lengmang mi hi a si i Federal uknak phung lawng in Kawlmi ram he i uk tti ding lkan duh mi asi.

Kawl ralkap cozah kut toi kan miphun hloh ding an rak kan rawi ruang ah daite umter thiam lo an kan tei-hnek in an rakkanhrem tuk. Cu ruang ah a ing kho ti lo mi Chin miphun tampi inn ngei lo, lo ngei lo ramza kan vahvaihnak ah Chin miphun le Chin ram si-can ning, miphunpi kan rak si a theimi America ram nih an ram ah dornak an kan peek thawng in ramdang zong nih dornak an rak kan peek cio. Hihi kan pipu raltha hna nih an rak sermi Chin miphun huham ruang ah a si.

Vuleicung ramkip bawmhchanhnak hi khacan lio bantuk in kan herh zungzal mi asi. Cu tik ah hi mizapi aiawhtu thimnak nganpi a um lio ah Chin minpu Party min in MP tam kan hmuh lo, Chin ramkulh cozah kan ser khawh lo ahcun bawmh tlak lo mi, miphun tenau, chimtlak lo ah an kan ruah lai i, Chin miphun nih bia hmual kan ngei kho ti lai lo.A ngaite ahcun Chinram ah kan hnu lei kum 70 chung Chinram hunchonak a za in an kan tuahpiak lo ruang ah vawleicung Independent ram tampi nak a kau deuh mi 14000 Sq. meng ram ah atu khuahngak Chin miphun milu ting 5 (500,000)te lawng a um hi a si.

Kan ram bitkauh tuak ahcun minung kan tlawm tuk hringhran. Kawl ralkap cozah nih kan miphun hloh ding an rak kan rawi mi ah CNF um ruang lawng ah kan thaw kan vun chuah khawh deuh khi a hung si. Chin Hills Regulation 1896 he Chinram cheubang in 1947kum India ram ah an kopmi hna Mizoram khi 8000 Sq. meng lawng a si nain minung million pakhat leng an um. Chin ramkulh minung zatnak let hnih in an tam i anmah zong state an hmuh hi naite 1986 lawng in a si ve.

Tuandeuh 1950 lio pi in State a hmu cangmi Chin Hills Regulation 1896 in rak uk vemi Chinram cheubang ve Nagaland tu cu an ramkulh bitkauh 6041 Sq. meng lawng an si nain an milu cu million pahnih an phan.An ramkulh pahnih komh in Chin ramkulh 14000Sq. meng kauh khan lawng a si nain a milu let 6 in an kan tei. Aruang cu India cozah nih a ningcangte in hunchonak kumtin an tuahpiak hna caah a si. Kan nih Chin ramkulh ah cun Chin ramkulh Chin State ti zong hi a min lawng an kan peek i Kawlmi an ram cheubang pengkulh (District) pakhat khan lawng ah an kan chiah.

Cu caah anmah Kawlmi hruai tu hna tthutter, dirter chommi mito sato mithuan Kawlmi mithuan ah an kan ser khi a si.Cucaah kan nawlpat thiam hna lawng ah rawl pek, kan nawlpat thiam hna lo ah cun ttam le hal in an chiah khawh mi ah an kan ser. Cu ti chiah cu mikutdawn, Kawlholh in (tu-taungsa) ah an kan chiah caah hunchonak cu chim lo, a Kawlram bupi hmanh cu 1960 lio ah South East Asia ah a rumbik, a hungcho bik, UN ah mithmai ngei ngai ram cu atu ah a sii a faak bik mi ramchung ah kan hung si. A ram bitkauh area 240 Sq. meng lawng a kau mi Singapore hmanh a tluk ti lo. Nai ah cun “Chin mi phun nih hin CNF le CNLD hi rak ngei hna hlah usih law, Tlangcung miphun kan hawi le an hmai kankhaap hna hnga lo” ti ca an tar i mi tampi nih a dik tuk an vun ti cio hna.

Atu 2020 November thla thimnak ahhin Chin min ngei Party MP nih Chin ramkulh cozah ser khawhnak zat MP an hmuh lo ah cun vuleicung ah Chin miphun ti min a langh lo tik ah Chin miphun a um lo ti tluk a si lai. UK ah Scotland, Ireland le adang ramkulh, America ah California, Texas le adang anramkulh mi hna zong nih Texas mi California mi kan si ti in ram dang zong ah an ramkulh mi kan si ti an ramklulh min in an ichim. Chinram Chin miphun min hi ramdang ah cutin i-chimve ding kan si. International ah tlangcung mi min langh lo ding cu Kawlmi hruaitu nih an duh mi le an tum tahmi zong a si.

Curuang ah Kawlram bupi mi Passport ah “citizen of Union of Myanmar” ti US hna nih an passport ah “citizen of USA” ti an ttial bang ttial ko ding hna cu “Mynmar” ti long in an ttial. Chin le a dang ramkulh mipjhun hna an kan telh ttial ti lo. Hitin an tuah mi thil sining cu tlangcung miphun ci-hmih hlodaih nak an rawimi kar hlan an thawk mi asi .Tlangcung miphun Chin, Kachin Shan le atangmi tlangcungmiphun cu Kawl(Myanmar) miphun kan si lo cu ta. “ Union of Myanmar” timi biafanglong nih pei tlangcung miphun he Kawl miphun he akan huap tti akan telh ko cu..Myanmar cu ca in ttialtik Kawlmiphunmin asi.

Burma/Bama cu ka in chimhmi holh ah Kawlmiphun min tthiam asi. Kawl cu Bama asi i Myanmar cu Kawlrambupi mi akhumh dih an ti mi hna khi hlennak bia izumh suallo ding ral rin tuk ding asi. Kawlmi siangpahrang hmasabik Anawrahta AD 1044 chanthawk in Kawl holh in ca an ttial tik ah “Myanmar” ti min hi hman mi asi cang. Ka in rel le chim tik ah Myanmar ti biafangkha Bama ti in aw anrakchuahmi asi mi hi chanbia tuanbia an hramthawk ka in arak si cang. Cu caah thlenchomkhawhmi asi lo. Kawl ca ah “Ye a hman pio a tan” tibia a um chinchapfawn . Ca in ttialmi cu adik mi asi i, kaa chim mi cu mikip lei le hmur ah adangdang aw aphunphun in hmurnih achuahter khawh caah adikmi asilo timibiaphung thluk a umtuk mi asi.

Cucaah Myanmar an kan tiduh zong ah anmah Kawlmiphun min asiko. Burma/Bama an ti zong ah an mah Kawl miphun min tthiam an si.Cu caah hi min hnih ah minkhatpoh in kanmiphun min i an benh paoh ah Kawlmi nan si ti Tlangcungmi nih miphundang min nan ngei kho lo ti khi asi.Cutik ah kan nuhrin covo an hloh mi si. Biadang in kan chim ah cun tlangcung miphun kha rulnganpinih rulfa deuh dop adolh hna bang kan miphun cihmih ding rawi ah kan tlangcung miphun min kha Kawl min rulnganpi nih rulhmedeuh dopadolh hna bang tlangcung miphun ci-hmih hlohdaih ding dop dawlh an kan rawi mi kar hlan cu asi. Cu caah kan hawi le tlangcung miphun hmaikhah lo lawng hmanh si lo.

Kancikanruang in Chinmiphun minung kan umtehtuh ko na in vuleicung khawika hmanh ah kan min antheih tilo ah cun rawlhrawn an in kawh caah rawlhrawnnak ah na vakal i, rawlhrawngmimincazin ah na min aatel lo ah cun zeitluk mihmaikhah lodah huah asi ti bantuk he khin aa khat mi Chinmiphun nih vuleicungah mi hmaikhah lo ton dingkhi Chin miphunnih mit hmai ngeih lo i huah ding khi Chin miphun thi a ngei mi vialte nih duh awk hrim a si lo.
Kan miphun, kan ram kan humhak timi cu kan miphun nih kan ram ah cozah a ser khawhzat MP hmuh ding a si. Kawlram bupi komh mi Ramhun President nih tlangcung ramkulh Chief minister cu a duh mi amah Party a peek ding hna a si caah Chin Party nih cozah a ser kho lai lo ti hna ruang ah Chin minpu party kha mee peek lo ding a si hrim lo.

Cu bantuk a si ruang hrim ah duh lo thluk in Chin minpu Party hna kha mee peek chinchin ding a si. Chin minpu Party nih cozah ser khawh nak zat MP an hmuh ko na in Chin MP hna nih an Chief Minister ah an duhmi Union President nih a peek hna lo ah cun vuleicung ah Union President a thang a chia lai .,Vuleicungminih tlangmicung zangfah bawmhduhnak thinlung aser lai. Kan hnu2015 thimnak ah cutin an rak tuah ruang ah atu Arakan ram le Shan ram ah a buai mi hi Tuluk nih Arakan cu langhngan in a vun bawmh mi hna hnahnawk ngai a si mi khi a tetuai ti lo.

Cucaah a tutan 2020 thimcaan ah President nih hi kong a remh lo ah cun thil buai chinchin a si ding duh ding asi lo ruang ah State MP tam deuh duh mi paoh kha chief Minister ah apeek ding hrim asi cang. Camipuai kan phit tik ah Camipuai awn ding nakin phit khawh ding kha biapi in ruah mi a si. Cu bantuk in Chief Minister hmuh le hmuh lo kha biapi asi lo. A tlawmbik Chin ramkulh cozah a ser khozat Chin ramkulh in Chin minpu Party nih MP tam khawh chung tam hmuh in a dik lomi upadi le phung remhding tu kha Union Parliament le State Parliament ah i zuam i hmai thlak bik ding a si.

A cheu party le Chin miphun kan si mi zei ah a rel lomi Chin miphun cheukhat lila nih Chin Party nih cozah an ser ahcun Budget kan hmu lai lo, thanchonak an kan tuah piak lai lo ti in bia laknak i an hman mi khi kan chimcia bang tutaungsa mi kutdawn i an rak kan sermi hlawhhlang thinlung ngeihmi ruahnak lawng te a si. Atu chanthar Chin miphun cathiam sangsang ttampi nih Chin miphun le Chinram cung ah zumhnak tthawng ngai an vun ngeih chan ah cu ti Chin miphun zei ah rel lo nak le zumh lo nak arak ngei mi hna cu chanhnu adon mi ruahnak longte asi cang.

Politics timi cu kan ram ah kan miphun nawl ngeih khawhnak ca kha chimding, tuahding khi Politics taktak, ramkhel rian taktak le MP a tling mi nih an tuanding a si.Budget le thanchonak tangka cu kan rambupi mizapi tangka a si. Cu mizapi tangka kha ramkhel kong a tuah mi Party pakhat khat nih, an party nih thimnak hmuhnak caah an hman ahcun ramchung mizapi tangka kha anmah nawlngeihnak an hmuhnak caah ningcanglo in an tuah khi a si.Kawlholhcun alwe tungsa an tuah khi asi.

Ram Budget siseh, thanchonak tangka siseh, mi zei Party hmanh nih ramchung mizapi ca hmanding hna kha anmah Party miaknak caah hman hrim lo in ramkulh vialte uting nauzo a herh ning in tinzoter dih ding in Parliament ah upadi in chim le rel ding, ser ding a si.Tutan voikhat hi cu Budget tampi le thanchonak tangka tampi hmuh ding ah a tei hnga mi Party ah Chin miphun nih mee pe ko hna usih a timi hlawhhlang ruahnak a chim tu an um kho rih men ko. Asinain cu bantuk lungput le ruahnak nih ramchung mizapi Budget le thanchonak tangka hna cu anmah Party nawlngeihnak hmuhnak caah ningcang lo in riantuan an i timh kha mizapi nih kan i fian a herh.

Kutdok in mi kut toi umnak ah miphun zuar an kan timh bia, thil chiahru a thalo tuk mi ruahnak a si caah zeitik caan paoh ah duh awk hrim a si lo. Ka kut chung ah nawlngeihnak a um tik ah nan ka nawlpat lawng ah thil kan pek hna lai i, nan ka nawlpat thiam lo ah cun thil kan pe hna lai lo timi ruahnak chiakha a ngeitu an si caah kan duh lo khun ding a si.Kan duhmi cu cu bantuk nawlpat khawh lawng ah peekchanh phun si lo in upadi chung hrim ah ramkulh vialte nih Budget le thanchonak tangka kha uting nauzo in peek cio dih hrim siseh, an peek lo ah cun upadi ning in cozah nih sualphawt hrimhrim hna seh tibantuk upadi ser tu a si.

Cu kan duhmi tuah khawhnak ah Chin ramkulh cozah le ramkulh kip cozah cu mah le ramkulh miphun pawl nih an ramkulh ah MP tam bik rak hmuh ding kha a biapi tuk hringhran.Hmasa lio thimnak ah Shan ramkulh le Arakan ramkulh an miphun Party nih MP tambik an hmuh ko na in an mah ramkulh mi MP nih Chief Minister an hmuh lo mi te hna kha upadi phung a si lo ning in ralkap cozah nih uknak phunghram an rak ttial ruang ah a si. Kha bantuk phung thalo remh ding ah ramkulh mi hna nih anmah miphun MP tambik hmuhding in Shan ram le Arakan ramkulh hna bantuk ruahnak kha ngeih a hau.

Atu Federal timi hi ralkap uknak kuttang ah cun a min chim hrim kha thongthlak khawhmi sualnak ah an rak chiah. Cucaah a chim ngam mi an rak um lo tluk a si.Cucaah Chinram chimlo atangmi Kawlrambupi in 1970 ah federal in ruah nak ape mi 36 longte an rak si. Asinain pa duhlo a rak simi hna nih adikmi ruahnak ruang ah thongtlak zong an rak ngamh chih caah an rak chim. Fekte in an rak dirpi. Cucaah nihin ah Federal ti cu a hopaoh chim ngam mi ah a hung si lawng si lo in, kan ram uknak phunghram tiang Federal in kan remh lai tiah a chuah bantuk in raltha te in a dik lo mi cu doh ding hrim a rak si.

Asinain atu ah uknak phunghram cu Federal in kan remh lai an ti tik ah Federal a si lo mi hna Federal ti piak, tlangcungmi nih kan duhmi Federal muru hlenthawi piak kan tong rih. Sa a haltu ngakchia kha lung tlang sa tipiak in pek phun kan si lo nakhnga mipi aiawh tu fimkhur ngai kan thim hna a herh. Mipi kan fim i kan miphun kong ah a au ngam mi, a dir ngam mi kan thim hna a herh. Cu bantuk thim khawh ding ah atu thimlio ah mipi nih Chin minpu party kha ralthatngai in mee pek ding asi.

Cucaah chim ngam lo mi Federal hmanh atu ah chim ngam mi le remding tiang a chuah bantuk in atulio anmah Party mee tam bik le MP tambik hmuhnak caah mizapi Budget le thanchonak tangka a hmang mi Party nih hmailei cuti bantuk in an hman khawh ti lo ding upadi ser ding, Parliment ah chimrel ding ah ramkulh cio min in dirhmi miphun Party nih mee tambik le MP tam bik hmuh ding cu thil dik a duh mi ramkulh mipi cio nih mee peek dih in kan tuan ding hrim an si.

Chin ramkulh ah Chin miphun min in Party ah CNLD le CNP a um in theih a si. CNP cu rawnram ah a ummi kan Chin miphun nih Chinram leng ramkulh le ramthen pawl ah Chin Affairs Minister thimnak ah luhpi ve hna in aa cuh mi zong an um khawh ve caah tha peek tha ngai a si. Chin ramkulh cozah serkhawh ding ah cun Chin ramkulh ah Chin min in dirhmi CNLD Party pakhat lawng a um caah tutan Chin ramkulh in aa pemi hna CNLD Candidate pawl hi Pu Siang Mang Pi Chinchin Pekthang le mino bik ah Salai Van Bawi Lian an si in ka theih hna.

CNLD in aa thim mi an zapi hi CNLD a ttanh mi hna nih tlukceo te in tha peek dih ding hrim a si. 1990 thim lio ah culio CNLD nih an Party chung aa thim mi ciocio ah an thapeek hleimi pakhat caah an hruaitu bik nih an Party thazaang vialte kha a rak hman dih hna. Cucaah an Party chung in aa thim mi midang kha aa tluk ceo in an ttanh hna lo. Cu tik ah Candidate a tling lai lo tiin an tanh tuk mi zong a sung i tluk ceo in an ttanh hna lo ruang ah adang CNLD candidate zong an rak sung dih. Kawlram bupi chung hmun 18 ah an i cuh ko na in MP pathum te lawng an rak hmuh cu sungh cikcek a si ko.

Cu bantuk sungh nak a chuah ti nakhnga lo i chinchiah le hrial tha hrim CNLD caah a si.CNLD chung aa pee mi ah Pu Siang Mang le Salai Van Bawi Lian hi an hmet te inka theihmi hna veve an si. Pu Siang Mang cu atu ah khin Hakha khuapi hramtlai khuanu khuapa lak zong ah Chairman in an thimmi le an tuan ter bang thatuk in a tuanmi a sining ka theih mi a si. Kawlram lei zong in hruaitu upa cheukhat Hakha kong thukdeuh in theih a duhmi nih cun amah khi an hal ngai. Atu Hakha College le Education College zong khi amah ruahnak in Kawlram hruaitu nih an ton lio khua upa aiawh in a chimh mi hna a biahmual an lakpiak mi a si.

University in ca tangsang awngmi cozah rian asi pin ah UNDP te hna ah a ttuan cang mi cu International Level in hruaitu a ttuan kho mi hmanh a si. Atulio MP thimnak aa pe mi vialte lak ah Pu Siang Mang he Mai Chinchin Pekthang he Salai Van Bawi Lian he International Level in hruainak a tuah kho mi an si dih hna. Pu Siang Mang cu apa hi khuabung ramukbawi Pu Kil Khar chuahpi nau asi i, Laimi nih Miraang kut toi ca cawn an rak duh lo caah cu chanlio bawifa vialte hramhram in Miraang nih siang inn an kaiter mi hna chung ah Khuabung ramukbawi chuahpi nau a si ruang ah Khuabung ramukbawi chung in a pa Pu Za Uk (Siang Mang pa), Aibur ramukbawi chung in Pu Sakhawng (Ni Bu pa), Hriphi ramuk bawichung in Pu Tin Kham (Thawng Ling pa) le adang bawifa tampi Miraang nih hramhram in Hakha ah sianginn an kaiter mihna chungah aa telmi an si.

Pu Za Uk he Pu Sakhawng he tangli an awn le cangka in a hmasa bik cachim saya ah Miraang nih rian an peek colh mi hna chung ah aa tel mi an si. Pu Za Uk cu anung in saza hma apu lomi ahrim nih suk in a zuan hnawh ah aki in a tlaih a hngawng amerh i saza cu a thah khawh ti in min ngei mi a rak si. Paih zong khuatluang ah bual aco lengmang mi a rak si. Pu Tin Kham cu apa a thih caah Hriphi a pa roco in Hriphi ramukbawi a rak tuan.Chinchin Pekthang hi a pa Vanzaang khuami Falam ah khua a sa mi an si i, Falam zong ah Chin Party in aa pee bal cang na in Chin Party pumpi in an rak sungh lio he aa ton caah an rak sunghpi ve bia khi a si.

Nain, hmuhton ngeimi a sinak caah thazang a laknak thiam a si. Atu ah tha an peek ngaiti ka theih i thil tha ngai le lawmh awk a si. Catang ngei le hmuhton sang ngai a ngei mi a si i, Nay Pyi Taw ah Kawlram bupi remdaihnak Conference ah a hmasa bik hna ah Moderator a kan tuanpiak lengmang. International Level in hmuhton mi tam ngai ngei mi a si hi Thantlang pengpi nih me peek lo tha lo in ruah ding asi.Salai Van Bawi Lian hi ramdang University in MA awng mi a si i, a pa zong hi Aibur khuabawi ah mizapi nih an thim i an thimmi Aibur khuabawi lak ah riantuan thawng le thil thei bik ah fak ngai mi a si. A pa Pu Lung Peng hringtu a pi Pi Dar Bil hi Aibur ramukbawi Pu Chia Khar fanu a si.

Catangsang awngmi le hmuh tonmi tam ngai ramdang tiang a kal mi a si caah Pu Siang Mang he Mai Chinchin Pekthang le Salai Van Bawi Lian he an zapi catang sang an ngei lawng si loin hmuh tonmi kau ngai a ngei mi an si. Kawl nih dongdong mie an tibantuk in a aw a ring kho ngai ti mi hruaitu ti mi an si dih hna. Kawl nih khin dar in sermi thinghnah muisam alo mi swe -lay ti mi khi pura ah khin an thlai i mi nih cu dar thinghnah cu hnah sawh cio ah an rel ko.Asinain kingh tikah thinghnah sawhsawh cu aring lo i, darthing hnah cu arin tik lawng ah dar thinghnah ti aa thei kho.

Cubantuk in zapi zaran in aa um cio ko nain hruaitu a si hnga mi hna cu harnak le bia pipa a chuah tik ah hawi zapi zaran nakin an ral a tha deuh, thil an theih khawh deuh tik ah cu bantuk hruaitu cu aring kho ngaimi dar thinghnah bantuk dong ngdongmie an ti hna. Cu bantuk in an pathum in thangpi in aring le akhing mi darhnah bantuk he tahchunh khawh mi an si. CNLD in thimnak ah aa pemi adang zong anmah bantuk lawngte an si.Hlan ah hin Cathiam sang hna nih Chin miphun cung ah zumhnak hi an rak ngei kho tuk hna lo i, Chin mi cathiam hnihkhat a rak um mi nih ramkhel kong a rak tuah mi an um lo. Pu Vum Ko Hau (tanghra awng) le Pu Zahre Lian (I.Sc. awng) hi cathiam bik Politics ah a rak lut chun mi an rak si nain an neh-nang tantak mi chimh mi a um tuk lo.

Asinain catang ngei lo Pu Vomtu Mawng le Captain Mang Tung Nung nihhin Chin miphun cung zumhnak an ngei ngai. An ral a rak tha, Chin min in CNO Party hna an rak dirh tikah nihin ni Chin National Day, Khuado, Kumci timi Chinram Holiday 3 khi Chin miphun a um chung chanza in philh lo ding an rak tuah mi hi anmah catang ngei lo hna an nehnang keneh tu a si.Atu zong ah catang sang deuh cheukhat le rian ngan deuh tuan bal mi a cheu nih cun Chin miphun cung ah zumhnak ngei kho lo in Chin Party nih cozah an tuan ahcun zeidah an tuah thiam lai an ti salam ko.

An hmuhton mi le an riantuannak ah Kawl miphun cung ah an i hngat tuk caah Kawl ruahnak an thinlung ah alut tuk i Chin miphun thinlung ngei ti lo mi hna zong a cheu cu an si kho men ko.1960 liojhrawngh Paletwa khua kan rak um veve lio in saupi aa hawikom aa daw ngaimi Dr. Ngin Thawng hi Chin Special Division Health Director a rak si. Mirangram zong ah Training sang ngai a kai balmi a si. Rianngan cathiam sang a si ko nain Chin miphun ah zumhnak a ngei tuk. Chinram nih Kawlmi ramhe hin Federal uknak phung lawng ah ramkomh uknak ser tti ding ti hi biatak in a thi chung ah a lut, a rak zumh. Cucaah 1970 -71 Hakha in Federal kong ruahnak cozah sin peek ding khuakhannak meeting zong a inn ah a kan tuahter hmasa ve.

Cu ruahnak peek awk ca (seh in ca) kan tial lio ah hin a zungkhan le a zung thilri vialte zantim khuamang zong ah a kan hmanter.Kawlram ralkap cozahnih Kawlrambupi uknakphunghram ttialding mipi nih abu in siseh pumpak in siseh ruahnak nanpeekkhawh ti hi 1968 thawk in 1970 tiang tadincale radio in vui 2 an rak thanh. Cu ruang ah Kawlram,bupi uk nakphunghram cu Federal phungin ttialding Rangoon University siang ngakchia hruainak long in ahmasa ah peek asi. A vui hnihnak an thantik ah cun siangngakchiat lio cu ruahnak peeklio hruaitu hna kha sianginn an hungchuak rian an ttuancang.

Cucaah Hakha khualipi kha Center ah lak in Chinram pumpuluk ruahnakpeeknak an vunser khawh. Khuachung upa tampi le Panglong biakam ah minthu tu ramuk bawitthing Pu Kio Mang zong an hung itel kho cang hna.Hiruang ah 1972-75 chung ah Chinmiphun ramkhellei Party tthing hruaitu hna, uknaklei bawi upa,sibawi le, ralkapbawi tthing le ttuanlio cheukhat telhchih in federal caah acawlcangmi 50 naktlawmlo mitampi kha arunrun in nikhatzankhat tibantuk ah ralkapcozah nihn Chinmiphunkhuasanak ka kip tlang cung he rawnram hezeiansuasl ti umlo in anrak tleih thawngah an thlak dih hna i, kaakip Chin miphun kha khuaruah har thla lau ngai in anrak chiah dih hna.

Cu ti thawng tlaknak in anchuah hnu hna zong ah hruaitu cheukhat 1990 thimhnu ah Chinramkulh uknakphunghram kong in tlaiding an kawl tthan hna. Cu ca ah hruaitu tam pi le Chinmiphun khuasaknakkaakip tlangcung Chinmi he rawnram Chinmi he tamtaktak ramdang ah anrol dih hna. Ramdang an phanh hnu zong ah Kawlrambupi in ramdang a rol ve mi hna he Kawlrambupi uknakphunghram kha ram leng ngol lo federal kong in Kawlralkap cozah sin ruah nak peek le vuleicung a ramkip le UN tiang nih Kawlralkap cozah kha federal uknakphung hram ttialding vun chimchih piakcio ding sawmnakphunphun an tuah rih.

1970 ah Kawlrambupi pumpuluk in federal uknnakphung in cozah sin ruahnak cathluan khin mi 111 chung ah Chinram in khin mi 75 tambik asi i, atangmi Kawlrambupi in peek mi federal ruahnak cathluan cu 36 te long arak si. Cupin ah Ramleng in Kawlrambupi ramkhel kong tuahnak zongah Chinmiphun hruaitu pawlnih federal kong cu ramkulh dangmi sin chimding canserpiak le chim ter ngai arak si. Chinramkulh uknak phunghram tialding CNF nih thiahmi ramlengah dirh mi Chinforum nih Ahran vui 4nak an ttial mi hna cu Kawlram bupi chung ramkulh uknakphung hram ttial cio tik namuna izohchunh ding ah uknakphunghram cachuahtu hna nih copy tam ngai an nam i ramdang embassy mi le Ramkulh kip an phawtzamh phah hna.Cu caah. 1961 tlangcungmi hruaituhna nih Taungkyikhua conference ah Kawlrambupi uknak phunghramcu federal uknakphung in ttial ding bia an rak chah mi Kawlralkap nih hriamnam bochan in ramuknaknawl khongton in an lakruang ah rak tuahchuak khawh mi arak um lo.

Atutan federal uknakphunghram ttialnak in ramdaih rem nak ser ding an vun thawk mi ah hin ralkapcozah sin federal uknakphung in Kawlrambupi uknak phunghram ttialding Chinmiphun nih ruahnak tambik peek mi cathluan75 in aa thawk i, hicachung ah vunttialmi Chinmiphunhruaitu hna nih ramleng in uknakphunghramkong tlangcung mi cawlcangh nak chung zong ah Federal uknak phunghram,kong achimaceih pibikmi ansi mihna ruahtik ah atutan federal uknakphunghram in rambupi uknak phunghram ttialtthanding le remhtthanding zong ah Chinmiphun hruaitu teltumnak hmual a um ngai in hmuhmi asi.

Chinmi phun mipi nih 1968-69 lio Siangakchia rakpeek mi Federal uknakphunghram ruahning tthiam in ruahnakpeek khawh asi ti 1970 ah anrak ttialmi kha Chinramkhuapi kip ah phawtzamh ding ttial tthan mi copy tam ngai rak ser asi.Cunglei ttialmi hikong i ttan araklak bantuk tthiam in,Dr. Nginthawng nih a mah lungthiam zuamnak hrimin Chinramkulh chung si innle Health center vialte cek ding khualtlawn program aa serh. Cu ca phawtzamh ding timi federal kong ca copy tamngai in aken. Aphanhnak khua le khuapi kip ah cuca aphawtzamh hna,.Asikhawhnak ah meeting atuahpi chih hna i, federal uknakphung in phunghram ser ding Chinmiphun nih ruahnak peekding Chinmiphun kanthatnak asi ding kha a rak chim len mi a si.

Cu bantuk cathiam sang, ram dang sianginn kai bawi upa nih Chin miphun cung zumhnak a ngeih i, Federal uknak phung biatak in arak ttanpi cu mipi an lung arak i lawmtuk. Zapi lung a rak thawhter khun hna.Cu caah catang sang le hmuhton mi tampi ramdang tiang ah a ngei mi hna nih Chin miphun le Chinram a biapit ning an zumh i an vunkalpi le thimnak tiang hna ah Chinmin pu party te hna in an vun ipeek tik ah Chin mipi nih i lawmhtuk awk le thazaang he mee he peek tuk hna awk hrim kan si hna. Damte in, lawmhnak he, Pu Lian Uk, Pu Lian Uk cu CCOC ruahnak achuahpi tu le Federal ruahnak Chin ramkulh in a ttial hmasa tu le a karhter hmasa tu zong a si. 1990 kum zong ah atu Chin ramkulh Khualipi Hakha peng in thimmi MP zong a rak si.

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*