FIANG TAKTAK IN A CHIM KO CANG HIH, A TLAMTLING TAKTAK

Taliban Thawhnak Le Tulio An Dirhmun Tawinak In. Afghanistan rampi bak zarh tlawmpal te chung ah Taliban nih a vun lak cu vawleicung mi kan khuaruah har ngawt. Cucaah hi phu he pehtlai in tlawmpal te ka vun ttial. Taliban cu zeidah an si ti ka rak ttial cang, nain an tuanbia hi biapideuh in ka langhter lai. Sianghngakchia: Taliban ti cu “siangngakchia” ti a si, CNA/F pawl kha siangngakchia kan rak ti tawn hna bantuk kha an si. Ai dandeuhnak cu annih hi “Koran a cawngmi siangngakchia” ti zong in sullam a keng.

An i thawk ning chim ahcun Afghanistan tuanbia van zawt a hau. Cold War (1979-1989) lio ah Sovietunion (tu Russia) le USA kha Afghanistan ramchung ral ah an ttanh veve kha a lamkip in an rak bawmh hna. Phundang chim cun USA le Soviet Afghanistan ah ral an rak i tu. USA le Soviet nih an chuahtak hna hnu ah kum sarih chung ramchung ral a rak i peh. Cu pah cun 1992 ah Republic of Afghanistan a rak chuak. Mah cu kum hnih hnu ah Taliban hi Islam phung i uknak ser a duhmi nih an vun dirh.

Mah hna phu hi biaknak lei ah Conservative taktak an rak si. An i tinhmi cu thisen tamtuk a luangmi an ramchung ral hi dihter, sualnak (criminals) um bak lomi ram ser a rak si caah an van dirh bak khan an rak uar tuk colh hna. Asinain an hmuitinh taktak cu Sunni-islam timi Muslim biaknak ah a tthawngtukmi hna phung khin ram uk a si. Vawleicung ah a thianghlimbikmi Islam ram kan ser lai ti si. – A hnu ah an ttih tuk hna.

1996 ah an khualipi Kabul uknak an tlaih le ISIS nih an hmanmi phung Sharia-law (Sunni-islam) cu an rak hman colh. Anmah a dohtu paoh an rak dawi/thah hna, cun nu pawl biaknak phungning leng i a ummi paoh tuk le thah an si. Sianginn kai le fimcawn an kham. Hlasak, lentecelh ti bantuk nuamhnak phun paoh an rak kham. An phung a zullo mi cu lungcheh in thah an si.

USA Ral An Van Sining Le 2000 Kum Hnu. 2001 tiang ram an uk. Ruah lo piin 9/11/2001 ah USA cu ralhrang nih phomh a si tikah president George W. Bush nih Afghanistan uktu Taliban cu ral ah a chiah colh. A ruang cu Al-Qaida timi ralhrang phu an bawmh hna caah le bin Laden he pehtlaihnak an ngeih caah ti a si. USA nih Afghanistan cu a luh hnawh colh i Taliban cozah cu uknak a cuh. Cu thawk cun USA bawmtu ramkip fonh ralkap le Taliban cu kum hra hrawng ral an i tu.

USA nih Taliban an tthencheu hna i an dawi hna caah an i tthek dih. A tamdeuh cu Pakistan ah hmun an rak khuar le cu ram ralkap hna nih an rak ven khawh hna caah an him. Khat lei ah American nih Afghanistan a luh hnawhmi a lungtling lomi mipi pawl kha lungfah in Taliban ah an rak lut cio hna. Culio ah USA bawmhmi Afghansitan cozah chung ah ziknawh eihmuarnak a rak tam tuk caah Taliban thazaang a rak i hrim cuahmah ve.2015 ah an hruaitu Omar cu a luancia kum hnih ah khan Pakistan siizung ah a thi, ti ah bia a chuak le Mansour timi pa nih hruaitu sinak a lak, 2016 ah American nih an thah. Tulio an hruaitu bik cu Akhundzada timi a si.

Zeitindah An Thaazaang A Tthawn Tthan? NATO ralkap nih an ven peng bu ah an ram chung i Taliban duhsah tein an ke a van fek tthan. Tuchun ni i an ram uknak an van lak khawhnak a ruang bik cu duhsah tein khuate le ramri khua pawl an rak lak lengmang caah a si. NATO le USA ralkap nih cun khuapi le cozah zung lawng an rak ven caah a si bik, tiah Afghanistan-expert Robert Crews nih a chim.

Khuapi ah Taliban nih bomb an puah lelek, mibu lakah meithal an rak puah lelek i tamtuk sualnak nei lo an rak thi. USA ralkap nih a ti kho hna lo, i USA president thimnak ah a biapimi a rak si phah. Obama nih Afghanistan in kan chuah cang awk a si a rak ti, nain ram umtuning ah USA/NATO nih an chuahtak ahcun Taliban nih i tha lo in an lak la ti a langh caah Iraq tu chuahtak a rak thawkpi hmasa hna.

Trump zong nih chuahtak a rak duh cang caah ralhrang Taliban le USA nih Bush chan in a rak dirkamh i a zeipaoh in a cawm le a cawnpiakmi Afghanistan cozah remdaihnak ser ding in a rak i zuam. Cucaah 2010 i an rak tlaihmi Taliban hruaitu Omar cu 2018 ah remdaihnak biaceihnak ah amah tel lo awk ttha lo tiin an rak chuah. Tonnak tlam a rak tling kho lo.

Trump cu nawl a neih ti lo nain Biden nih Trump thil tuah cu a pehzulh caah May ah khan Russia ah an tonter tthan hna le khuasik tlak hlan ah USA/NATO ralkap kan kir lai ti a si. Afghanistan cozah nih NATO nih congh lo ahcun Taliban nih an kan thah lai tiah an ti cuahmah bu ah Biden nih April ah khan 11.September 2021 (usa ralhrang kum 20 tlin ni ah) kan chuak dih lai a rak ti. An bia dih hlan ah atu hi Taliban nih uknak an lak cang.

2018 i Doha ah remdaihnak an ceih lio ah Taliban nih mipi siseh cozah le NATO kah/doh ngol ding le ramrian kong biaruah ding ti a rak si. Nain a zarh rau lo, Taliban nih bomb le meithal in cozah ralkap le mipi an rak phomh hna. 2020 ah khan cun khuate tam tuk an rak lak cang.Taliban hi 85000 hrawng an si an ti i ram dang in Islam ttanh phu pawl lakin minung 10000 nih an van bawmh hna. A tamdeuh cu Pakistan in an si.

Chapchuan: Russia i an iton lio ah Taliban nih uknak an duhmi fiang tein an chim. Nu sianginn kaiter kan on cang ko lai tiah vawleipi hmai ah cun an chim, nain an i thawk lio te i an hmuitinh thlau lo in Sharia-law hi a si khawh chung in phunghram ah hman ding cu an thup kho lo. Cucaah an zum hna lo le atu uknak an van lak cu Afghanistan i nu a tamdeuh nih cun an ttih tuk.

Sharia-law ah cun mit caah mit, kut caah kut, nunnak caah nunnak, cun a firmi kut tan, pa/nu ai duhmi le tthitumnak tuah lo in a leng ah a sualmi thah te hna an si.Tu hi khuaci an mui ko. Airport kip ah a thongthong in an i pum i vanlawng kip ah luh an i tim. USA mipi a van latu vanlawng ai thawh hnikmi mibu pi nih an dawi komi hrim hi ka zoh tikah mit thli a tla. Siaherhnak he a rannak in ka van ttialmi a si. SHARE khawh a si ko. Salai Bawi Lian Mang

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*